Dawid Juraszek - Czytelnia


	[coś w rodzaju streszczenia wersji drukowanej znajduje się na stronie internetowej Podróży] Chiny – przyszłość vs przeszłość Chiny mają wiele twarzy. W Chinach przygoda czeka za każdym rogiem. Chiny można kochać lub nienawidzić, ale nie da się być wobec nich obojętnym… Każdy z tych turystycznych frazesów stosuje się do Chin. I każdy jest wobec nich bezradny. Czytając o Chinach łatwo wpaść w bezkrytyczny zachwyt. Pięć tysięcy lat historii, zawrotny rozwój gospodarczy, wspaniałe zabytki, kolebka prochu, druku, papieru i kompasu, przebogata kuchnia, wielość kultur, wybitna myśl filozoficzna i techniczna... Równie łatwo doznać po przyjeździe zaskoczenia. Dawni zachodni podróżnicy i misjonarze pod względem obszaru, różnorodności obyczajów i klimatu porównywali Chiny do całego kontynentu europejskiego. Dzisiejsze Chiny lubią powoływać się na dawny splendor. Każdy region turystyczny sięga do przeszłości, by wydobyć z niej coś jedynego w swoim rodzaju, co przyciągnie i oczaruje turystę. Ale nie zdziwmy się, kiedy śpiewająca regionalną pieśń dziewczyna w tradycyjnym lokalnym stroju będzie mieć na nogach adidasy, a w dłoni mikrofon. Zresztą sama pieśń może pochodzić z zupełnie innego rejonu Chin. Dzisiejszych Chińczyków cechuje nieznane Europejczykom poczucie bezpośredniej więzi z kulturami zamieszkującymi te ziemie jeszcze w epoce neolitu. Po części to zasługa dawnych kronikarzy i uczonych, reinterpretujących mity w kategoriach państwowotwórczych, a po części komunistycznego „wychowania patriotycznego”. Współczesne Chiny mają się za bezpośredniego spadkobiercę tradycji sięgającej mitycznego Żółtego Cesarza (III tyś. p.n.e.). I tak też chcą być postrzegane za granicą. Tymczasem Chiny na dobre wkroczyły na arenę dziejów w VIII w. p.n.e., wraz z początkami procesów, które miały doprowadzić do powstania tak kluczowych dla „chińskości” zjawisk, jak konfucjanizm i taoizm. Zjednoczenie kraju przez dynastię Qin (221 - 206 p.n.e.) i okrzepnięcie cesarstwa pod dynastią Han (206 p.n.e. - 220 n.e.) stworzyło pojęcie Chin, które pozwoliło temu olbrzymiemu krajowi przetrwać liczne najazdy i okresy rozbicia. Do dziś, pomimo różnic, także językowych, między mieszkańcami odległych od siebie regionów, świadomość przynależności do jednego Państwa Środka jest powszechna i niepodważalna. Zachodni turysta może czuć się nieco skołowany. Tam, gdzie w Europie podziwia liczne stu- czy kilkusetletnie zdobne kamienice, bez trudu odnajduje zabytkowe kościoły i zamki, tu ogląda lśniące drapacze chmur lub kilkudziesięcioletnie obskurne prostopadłościany. A przecież w Państwie Środka o starożytne zabytki powinien się potykać! Czas w Chinach zdaje się płynąć inaczej. Porcelana z epoki Ming (1368-1644) staje się w ustach przewodnika „tysiącletnia”, średniowieczne pagody czy bramy memorialne z ostatnich stuleci określa się pojemnym mianem „starożytnych”, miasta zaś są tak stare, jak najwcześniejsze osady prehistoryczne w ich okolicy. Tymczasem trudno w Chinach o budowle mogące rywalizować wiekiem z Partenonem czy Koloseum, nie wspominając o piramidach albo Stonehenge. Imponujący grobowiec pierwszego cesarza Qin Shihuangdi niedaleko Xian i jego armia z terakoty z III w. p.n.e. to wyjątek. Po części wynika to z charakteru chińskiej architektury. Kiedy w Europie i na Bliskim Wschodzie obrabiano kamień, wypalano cegły i stosowano beton, Chińczycy doskonalili się w budowaniu z mniej trwałych materiałów – głównie drewna i suszonych cegieł. Żniwo zebrały też zawieruchy dziejowe. Od czasu ustanowienia Chińskiej Republiki Ludowej w 1949 r. przez kraj przetoczyły się trzy fale masowych zniszczeń. W latach 50. społeczeństwo, które zawsze z rewerencją patrzyło w przeszłość, zmuszone zostało do Wielkiego Skoku Naprzód. Pod wpływem hasła Mao Zedonga „Stare musi służyć nowemu” miasta odarto z zabytkowych murów obronnych i starówek. Wielu bezcennych zabytków Pekinu z epoki cesarstwa nie ocaliły starania wykształconej elity. Druga fala przyszła wraz z rewolucją kulturalną (1966-76). Wtedy to czerwonogwardziści dewastowali zabytkowe szkoły, świątynie i urzędy, posągom urąbywali głowy, palili księgi, niszczyli antyki. Fala trzecia to dzisiejsza ekspresowa modernizacja, której symbolem są Igrzyska Olimpijskie w 2008 r. i Tama Trzech Przełomów na Jangcy. Buldożery połykają pozostałości przedrewolucyjnych Chin w tempie błyskawicznie dezaktualizującym przewodniki. Tam, gdzie jeszcze wczoraj rozciągała się zachwalana starówka, dziś chroboczą betoniarki i sypią się skry spawarek. Przed nowym nie są bezpieczne nawet słynne pekińskie hutongi czy mniej znane odcinki Wielkiego Muru. Niszczące działanie czasu i człowieka okazało się zabójcze dla zbyt wielu wspaniałych osiągnięć chińskiej kultury i cywilizacji. Dziś wszystko zdaje się być podporządkowane dwóm celom - modernizacji i turystyce. Prognozy, że do 2015 r. Chiny będą najczęściej odwiedzanym krajem świata (obecnie są czwarte, po Francji, Hiszpanii i USA), mają bezpośredni wpływ na stan dziedzictwa nie tylko w stolicy. Poza najsłynniejszymi zabytkami, zwraca się wreszcie uwagę na zaniedbane obiekty, wykorzystywane dotąd powszechnie jako domy mieszkalne, szkoły lub fabryki. Niestety, renowacja renowacji nierówna. Odnawianie zabytków często oznacza tu po prostu stawianie replik. To, plus komercjalizacja i masowa turystyka krajowa, powoduje, że wiele miejsc traci ducha. A jednak Chiny wciąż pozostają Chinami. Nie sposób nie zachwycić się klasztorami, wkomponowanymi w górski krajobraz tak przemyślnie, że nie można go sobie bez nich wyobrazić. Malarstwem chińskim, tak odmiennym od europejskiego, symbolicznym i ulotnym. Tradycyjną muzyką, nadużywaną czasem lub przeciwnie, ginącą w zgiełku nowego popu, a jednak niezaprzeczalnie egzotyczną. Kuchnią, chłoszczącą podniebienie osobliwymi kombinacjami smaków, niekiedy odpychającą, lecz wciąż pełną nowych pokus. Zabytkami brzemiennymi w historię, tym cenniejszymi, im ciaśniej otoczonymi XX i XXI wiekiem. Ludźmi wreszcie, których obyczaje często szokują, ale którym wiele się wybacza, bo są... Chińczykami. I pomimo zawrotnego tempa przemian, pomimo globalizacji i rozwoju, podróżowanie po Chinach wciąż ma w sobie coś z odkrywania nieznanego. Jeśli cenimy bezpieczeństwo i wygodę, możemy zwiedzać kraj w klimatyzowanych autokarach, sunących po gładkich autostradach od jednego hotelu do drugiego. Jeśli jednak chcemy, możemy odkrywać Chiny na własną rękę. Ujrzymy wtedy kraj zawieszony pomiędzy przeszłością i przyszłością, niekiedy zaskakująco swojski, innym razem boleśnie obcy, czasem okrutny i brzydki, ale równie często przyjazny i zachwycająco piękny, a zawsze (uwaga, frazes!) jedyny w swoim rodzaju. MIASTA Architekturę starożytnych Chin kształtowała filozofia i religia, wymogi ceremonialne i fengshui. U podstaw kanonów budownictwa leżało symboliczne znaczenie form geometrycznych, np. koła i kwadratu (symbolizujących niebo i ziemię). Miasta wznoszono na planie prostokąta i otaczano warownymi murami o potężnych, zwykle budowanych symetrycznie bramach. Kolejny mur wyznaczał tzw. miasto wewnętrzne, gdzie mieściły się główne świątynie, budynki administracyjne i posiadłości dostojników. Nad parterową zabudową górowały pagody oraz wieże, z których rozlegały się sygnały czasu. Całość zdobiły parki i ogrody. Po upadku cesarstwa porządek ten przestał obowiązywać, a po proklamowaniu ChRL uznano go wręcz za szkodliwy. Dzisiejsze chińskie miasta swój wygląd zawdzięczają niegdysiejszej całkowitej samowoli budowlanej i wzorcom radzieckim, a potem także kształconym na Zachodzie architektom. To zerwanie z tradycją najlepiej widać na przykładzie zbudowanych błyskawicznie i od zera miast Shenzhen i Zhuhai nieopodal Hongkongu. Pekin Jedna z Czterech Wielkich Starożytnych Stolic - obok Nankinu, Luoyangu i Changanu - Pekin (Beijing - „Północna Stolica”) widział różnych władców, nosił różne nazwy i nieraz podnosił się z ruin. Współczesny Pekin zawdzięcza wielkość władcom Ming, którzy przebudowali wcześniejszą stolicę mongolskich cesarzy. Dziś znów przebudowywany, obrasta drapaczami chmur, dusi się od smogu i tłumów, ale wciąż fascynuje. Tu znajduje się większość głównych zabytków i atrakcji Państwa Środka: Zakazane Miasto, Plac Niebiańskiego Spokoju, Pałac Letni, Świątynia Nieba i Trzynaście Grobowców Mingów ze słynną Drogą Duchów, wzdłuż której stoją parami kamienne posągi. Tu w hutongach odnajdziemy atmosferę dawnych pekińskich domostw i zrobimy zakupy na ulicy Wangfujing. Tu wreszcie wejdziemy na Wielki Mur, do którego dojechać można bezpośrednio z miasta. Szanghaj Największe miasto w Chinach nie jest ani najstarsze, ani najbardziej „chińskie”. Niegdyś „Paryż Wschodu”, gdzie europejscy kolonizatorzy rządzili się po swojemu, dziś rywalizuje z Hongkongiem o miano gospodarczego centrum regionu. Zderzenie historii z przyszłością widać najmocniej płynąc rzeką Huangpu - na wschodnim brzegu pną się ku niebu futurystyczne wysokościowce dzielnicy Pudong, z wieżą telewizyjną Oriental Pearl Tower na czele, na zachodnim kolonialna architektura nabrzeża Bund przywodzi na myśl europejskie miasta. Ale w Szanghaju wciąż znajdziemy ślady dawnych Chin. Zabytkowe Stare Miasto to nie tylko wygięte na narożnikach ku niebu dachy i sklepy z pamiątkami, ale także chroniący przed duchami zygzakowaty most, prowadzący do herbaciarni Huxingting. Oprócz wykwintnych herbat dostaje się tam na przekąskę przepiórcze jaja, a na pożegnanie malowany wachlarz. Przed nami ów lokal odwiedzały znane osobistości. Obok rozpościera się malowniczy ogród Yuyuan z czasów dynastii Ming. Trzeba też zobaczyć birmańskiego Nefrytowego Buddę w świątyni o tej samej nazwie i klasztor Longhua z czterdziestometrową pagodą. Muzeum Szanghajskie posiada bogate zbiory dzieł sztuki i rzemiosła, w tym porcelany z epoki Ming. Wieczorem warto przespacerować się po Ulicy Nankińskiej. Hongkong Od końca lat 90. już w granicach Chin, dawne przyczółki kolonialne oferują atrakcje dość odmienne, niż reszta kraju. Hongkong to chyba najbardziej przyjazne zagranicznemu turyście miasto Azji Wschodniej. Od zawsze przenikały się tu kultury. Obcokrajowcy są częścią hongkońskiego ekosystemu. Bez wysiłku wtopimy się w otoczenie, chłonąc atrakcje miasta z łatwością, jaką zapewnia europejskie dziedzictwo, zarazem pozostając w egzotycznej Azji. Pęd do przodu i supernowoczesna architektura wypiera jednak to, co stanowiło o kolonialnej przeszłości. Wytchnienie od nieustannej gonitwy można znaleźć w rozsianych po całym obszarze świątyniach i na plażach cichych wysp. Makau Pobliskie Makau, które niedawno odebrało Las Vegas tytuł światowej stolicy hazardu, urzeka inaczej. O wyjątkowości miasta stanowią budowle z okresu kolonializmu. Kamienice i kościoły w stylu portugalskim cieszą oczy dekoracjami i pastelową kolorystyką. Tempo życia też jest tu inne - mieszkańcy wyprowadzają na spacer… ptaki, i ucinają sobie leniwe rozmowy obok klatek podwieszonych na gałęziach parkowych drzew. Kanton Od czasów dynastii Tang Guangzhou to ważny ośrodek handlu z Indiami i Azją Południowo-wschodnią. W XVIII w. otrzymał monopol na handel z cudzoziemcami. Wpływy chińskie i zachodnie tworzą tu przedziwną mieszankę. Przed tłokiem i zgiełkiem uciec można do enklaw spokoju, jakimi są świątynie i parki, a także dawne dzielnice kolonialne. Do dziś podziwiać można zabudowę z tamtego okresu, zwłaszcza na wyspie Shamian na Rzece Perłowej. Nie brakuje też świadectw rewolucyjnej przeszłości, parków, świątyń i muzeów. Kuchnia kantońska jest najlepiej znana poza granicami kraju. Xian Historyczny Changan był siedzibą władców od drugiego tysiąclecia p.n.e. aż do X w. n.e.. Niebywały rozwój przeżywał w epoce Tang (618-907), kiedy to był ważnym ośrodkiem kulturalnym i handlowym. Miało tu wtedy mieszkać przeszło milion ludzi. To tu zaczynał się Jedwabny Szlak, to tu zjeżdżali kupcy z Azji Środkowej, Persji i Arabii, indyjscy i japońscy uczeni i mnisi, koreańscy rzemieślnicy. Na ruinach Changanu nowe miasto Xian wznieśli władcy Ming. Z tego okresu pochodzą wspaniałe mury miejskie. W mieście i wokół niego podziwiać można m.in. zabytkowe świątynie i jedne z najstarszych w Chinach meczetów (w stylu chińskim), a także grobowce cesarzy Han i Tang. Największą atrakcją Xianu jest jednak bez wątpienia leżący na wschód od miasta grobowiec Qin Shihuangdi ze słynną terakotową armią. Kunming Ze względu na doskonały klimat stolica słynnej herbatą prowincji Yunnan zwana jest „Miastem wiecznej wiosny”. Obecną nazwę nadali Mongołowie z dynastii Yuan (1271-1368). Liczne parki, zielone i kwitnące przez cały rok, i często spotykane na ulicach mniejszości etniczne w ludowych strojach tworzą wyjątkową atmosferę. Miasto szczyci się świątyniami i jeziorem Dian, które można podziwiać z parku założonego za mandżurskiej dynastii Qing (1644-1912). 130 km na wschód od Kunming znajduje się największa atrakcja Yunnanu - Kamienny Las (Shi lin). Na obszarze 260 km2 wznoszą się niezliczone iglice skalne o niezwykłych kształtach i równie niezwykłych nazwach, jak Nosorożec-Lunatyk czy Nieśmiertelny Grzyb. Urumqi Na chińskim Dzikim Zachodzie, czyli w dawnym Turkiestanie Wschodnim, a dziś regionie autonomicznym Xinjiang, etniczni Chińczycy (Han) nie stanowią nawet połowy populacji. Region zamieszkują w większości tureccy Ujgurzy. Tędy prowadził niegdyś Jedwabny Szlak, tędy do Chin przedostał się buddyzm. Historię Jedwabnego Szlaku dokumentuje Muzeum Prowincji Xinjiang. Poza miastem podziwiać można letnie pastwiska, usiane jurtami pasterzy, zaś u stóp szczytu Bogda Feng krystaliczne Jezioro Niebiańskie. Pustynie, oazy, zabytki buddyjskie, chińskie i muzułmańskie, stada owiec i wielbłądów tworzą specyfikę regionu. Nankin Nanjing („Południowa Stolica”), ważne centrum handlowe położone na brzegach Jangcy, ponurą sławę zawdzięcza masakrze ludności cywilnej z rąk Japończyków w 1937-38 r. To tu w 1912 r. ogłoszono upadek Cesarstwa Chińskiego, to tu mieściła się stolica Republiki Chińskiej, dopóki w 1949 r. nacjonaliści nie uciekli przed komunistami na Tajwan. W mieście znajduje się wiele miejsc pamiętających i upamiętniających powstanie współczesnych Chin, jak mauzoleum twórcy republiki, Sun Yatsena. Jest tu także kilka zabytków buddyjskich. Pekińskie Grobowce Mingów i Droga Dusz wzorowane były na tutejszym grobowcu pierwszego cesarza Ming. Z tego też okresu pochodzi Chińska Brama, pozostałość po niegdysiejszych murach obronnych. Fenghuang „Miasto feniksa”, jeszcze kilka lat temu mało znana mieścina na zachodzie prowincji Hunan, dziś obok Lijiang i Dali (Yunnan), Wuzhen i Nanxun (Zhejiang) oraz Zhouzhuang (Jiangsu) uważana jest za najbardziej malownicze miasteczko Chin. Niegdyś mieszkali tu Xiong Xilin, premier za czasów Republiki Chińskiej, znamienity uczony i pisarz Shen Congwen oraz artysta Huang Yongyu. Ich rezydencje przekształcono w muzea. W okolicy znajdują się pozostałości Południowego Muru Chińskiego, wzniesionego przez władców Ming w obronie przed ludem Miao. Przez miasto przepływa rzeka Tuojiang. Płynąc napędzanymi bambusową żerdzią łodziami mijaliśmy przykucniętych mieszkańców, którzy w leniwym nurcie prali ubrania, myli warzywa i samych siebie. Widok wyrastających jedna z drugiej przybudówek, chylących się balkonów i zawadiacko wywiniętych daszków na długo zapadł nam w pamięć. W wąskich uliczkach podpatrywaliśmy, jak odziani w garnitury cukiernicy wyrabiają piekące słodycze na bazie imbiru i sezamu. Warto skosztować jeszcze ciepłego specjału. ZABYTKI Zakazane Miasto Niegdyś niedostępna dla zwykłych śmiertelników pekińska siedziba cesarskiego dworu Ming i Qing, dziś Zakazane Miasto otwiera swoje podwoje dla każdego, kto ma kilkadziesiąt yuanów na bilet wstępu. Zbudowany na linii północ-południe, największy na świecie zachowany kompleks pałacowy oszałamia rozległością i rozmachem, choć rzesze turystów bez trudu wypełniają ogromne przestrzenie. Pośród budynków rozmieszczonych w przemyślany sposób na planie blisko kilometrowego prostokąta prym wiedzie Pałac Najwyższej Harmonii. W tym największym w Chinach budynku o drewnianej konstrukcji znajduje się Tron Smoka, na którym zasiadał cesarz. Warto zarezerwować sobie na zwiedzanie dobrych kilka godzin i wypożyczyć anglojęzyczny audio guide z nagraniem Rogera Moore’a (polskiej wersji brak). Wielki Mur Twórcą Wielkiego Muru, systemu umocnień przeciwko północnym koczownikom, był Qin Shihuangdi. Połączył on w całość i rozbudował wcześniejsze fortyfikacje. Ale jego dzieło nie przetrwało próby czasu. Dzisiejszy Wielki Mur pochodzi z epoki Ming. Jego chińska nazwa, Wanlichangcheng, oznacza „Mur długości dziesięciu tysięcy li”. W rzeczywistości między twierdzą Shanhaiguan nad Morzem Żółtym a Jiayuguan w prowincji Gansu jest 12 tyś. li, czyli 6 tyś. km. Najpopularniejszy odcinek, Badaling, znajduje się 80 km na północ od Pekinu. Spacer po Wielkim Murze skłania do refleksji. Gdyby typowy jego odcinek przenieść w inne miejsce, do miasta czy w pole, nie wzbudziłby większego zainteresowania. To architektura oszczędna, typowo użytkowa. Ale kawałek gruzu z Koloseum to też tylko kawałek gruzu. Głaz z piramidy Cheopsa to też tylko obrobiona skała. Każdy z osobna odcinek Wielkiego Muru jest jak cegła we wspaniałej budowli, którą na równi z wytworem rąk ludzkich tworzy majestat przyrody. Pałac Letni W okresie dynastii Qing połączono i rozbudowano dawne letnie rezydencje na północny zachód od Pekinu. Tak powstał Yuanmingyuan - rozległy Pałac Letni, arcydzieło chińskiej architektury pałacowej i sztuki ogrodowej, spajające w harmonijną całość dzieło rąk ludzkich i piękno natury. W połowie XVIII w. jezuita Giuseppe Castiglione otrzymał od cesarza Qianlonga zadanie przebudowania części kompleksu parkowego w duchu europejskim. Powstał zespół budynków w stylu włoskiego rokoko. Także wyposażenie pałacyków było europejskie. Oprócz typowych ozdób (obrazów, tarcz herbowych, postaci rycerzy w zbrojach) były tam i urządzenia techniczne fascynujące dwór, np. zegary mechaniczne. Ta iście baśniowa sceneria nie oparła się jednak niszczycielskiej sile angielskich i francuskich wojsk interwencyjnych, toczących z Chinami wojny opiumowe. Cesarzowa wdowa nie szczędziła państwowych pieniędzy, by przywrócić choćby części pałacowych ogrodów dawny blask. Tak powstał Yiheyuan, którego pawilony, pałace, świątynie i mosty wkomponowane w pejzaż Wzgórza Długowieczności i Jeziora Kunming tworzą dziś obraz niemal tak zachwycający, jak przed stuleciem. Na wodach jeziora wciąż spoczywa Marmurowy Statek. Yuanmingyuan pozostaje jednak zrujnowany, przypominając o latach kolonializmu. Armia z terakoty W 1974 r. w okolicach Xian (prowincja Shaanxi) przypadkowo odkryto terakotowe figury wojowników i koni. Prace wykopaliskowe ujawniły wkrótce ponad 1400 postaci wojowników z 20 rydwanami i 100 końmi. Mieli pośmiertnie strzec grobu cesarza Qin Shihuangdi. Każda z postaci jest naturalnej wielkości i ma indywidualne rysy twarzy. Pierwotnie były też barwnie pomalowane. Szacuje się, że cała armia liczy ponad 8000 wojowników w szyku bojowym, w rydwanach i na koniach, z prawdziwą bronią w ręku. Wciąż strzegą cesarza - do dziś nie otwarto głównego grobowca, w obawie, by nie uszkodzić bezcennej zawartości. Ale i to, co dziś można oglądać w Mauzoleum Qin Shihuangdi, dowodzi jego potęgi. Świątynia Nieba Ten pekiński kompleks sakralny jest jednym z najdoskonalszych przykładów architektury chińskiej. Zbudowany przez cesarzy Ming i Qing, składa się z trzech zachwycająco zdobionych obiektów świątynnych: Świątyni Modłów o Dobre Zbiory, Świątyni Firmamentu oraz Ołtarza Nieba, rozmieszczonych na osi północ-południe na tarasie długości 360 m, szerokości 28 i wysokości 2,5 m. Atmosferę świątyni tworzy nie tylko wygląd, ale i akustyka, a architekturę kompleksu zaprzęgnięto w jednym celu - aby ukazać potęgę cesarza jako Syna Nieba. Tylko on w ramach widowiskowego rytuału miał prawo zanosić tu modły o urodzaj. Świątynia Konfucjusza W prowincji Shandong, 100 km na południe od Świętej Góry Taishan, leży Qufu, miejsce narodzin Konfucjusza, twórcy systemu moralno-społecznego, który miał odcisnąć trwałe piętno na historii Azji Wschodniej. Wkrótce po śmierci Mistrza w 479 r. p.n.e. jego domostwo przekształcono w świątynię. Od tego czasu Qufu stało się celem pielgrzymek, a wielu cesarzy składało tu Konfucjuszowi hołd. Cesarska opieka nie zapobiegła jednak zniszczeniom i pożarom. Świątynię kilkukrotnie od-, prze- i rozbudowywano. Dziś jest to drugi co do wielkości kompleks zabytkowych budynków w Chinach, po Zakazanym Mieście, którego architektura wpłynęła zresztą na wygląd Świątyni. Jeszcze w I połowie ubiegłego wieku świątynią zajmowała się rodzina Kong, uważająca się za potomków myśliciela. W 1966 r. ekscesy rewolucji kulturalnej doprowadziły do poważnych zniszczeń - zdewastowano tysiące cennych przedmiotów, w tym obrazy i księgi. Świątynia została ponownie otwarta w 1979 r. Liczne pawilony, z których największy, Sala Wielkiej Doskonałości, wznosi się na 32 m, stoją w cieniu sosen i cyprysów. Na ponad tysiącu stelach od czasów dynastii Han do Qing ryto fragmenty z dzieł Konfucjusza. Dalej na północ leży Las Konfucjusza, gdzie znajdują się liczne stare groby. Zachodnie Jezioro Kiedy w XIII w. do Hangzhou (prowincja Zhejiang) trafił Marco Polo, był pod ogromnym wrażeniem. „Bez ochyby jest to najsławniejsze i najpiękniejsze miasto na świecie,” wspominał w swoim Opisaniu świata. Dziś dawna stolica dynastii Song (960-1279) nadal wzbudza zachwyt. Główną atrakcją jest Zachodnie Jezioro, najsłynniejsze z setek „zachodnich jezior” w Chinach, dla których harmonijny krajobraz Hangzhou, gdzie woda, groble, wyspy, ogrody, świątynie, pawilony i pagody tworzą prawdziwe „miasto nieba”, był i jest wzorem. Pejzaż jeziora i okolic oferował natchnienie i spoczynek (także wieczny) wielu pokoleniom poetów, władców i bohaterów. Longmen Groty w Longmen (Smoczych Wrotach) nieopodal Luoyang w prowincji Henan to obok grot Mogao w prowincji Gansu oraz Yungang w Shanxi najważniejszy zespół buddyjskich świątyń skalnych w Chinach. Pierwsze z ok. 1350 grot i 750 nisz zaczęto wykuwać na skałach po obu stronach rzeki Yi już w V w. Przedstawienia smoków, feniksów, roślin i zwierząt stanowią tło dla postaci bodhisattw i buddów, których jest tu ok. stu tysięcy. Największy z posągów, Budda Vairocana, którego twarz modelowano wedle rysów patronki budowy, cesarzowej Wu Zetian, mierzy siedemnaście metrów. Choć w czasie rewolucji kulturalnej wiele z rzeźb uszkodzono, wciąż robią oszałamiające wrażenie. Również w pobliżu Luoyang znajduje się Świątynia Białego Konia, ponoć pierwsza świątynia buddyjska w Chinach. PRZYRODA Obszar Chin obejmują trzy strefy klimatyczne: zwrotnikowa (południe), podzwrotnikowa (zachód, wschód i Chiny środkowe) i umiarkowana (północ). Ze wschodu na zachód klimat zmienia się z monsunowego na suchy kontynentalny. Podróż z jednego końca kraju na drugi może się skończyć szokiem termicznym: gdy w Harbinie trwa Festiwal Rzeźb Lodowych, na wyspie Hainan plażowicze opalają się w najlepsze, a kiedy w Hongkong i Szanghaj uderza tajfun, Xinjiang smaga burza piaskowa. Aż 80% powierzchni kraju to wyżyny i góry, przecinane płynącymi z zachodu na wschód Rzeką Żółtą (Huang He) i Jangcy (Changjiang - „długa rzeka”), kolejno szóstą i trzecią najdłuższą rzeką świata. Gdy po lasach południa skaczą małpy, pustynie Gobi i Takla Makan przemierzają wielbłądy dwugarbne, w Heilongjiang - części dawnej Mandżurii - skrada się tygrys syberyjski, a w Yunnanie trąbią słonie, niestety już nieliczne. Las nie jest w Chinach, zwłaszcza na terenach rozwiniętych, widokiem powszechnym. Rabunkowa gospodarka przyczyniła się do zniszczenia wielu cennych terenów. Ale w ciągu ostatnich dwudziestu lat Chiny nadrabiają zaległości. I, jak to Chińczycy, robią to w zawrotnym tempie. Dziś ponad dwa tysiące rezerwatów zajmuje ok. 15% terytorium Chin. To prawie pięć razy tyle, co obszar Polski. Przełomy Jangcy Podróże po Jangcy, rozcinającej swoim nurtem skaliste góry, odbywały się od tysięcy lat. Spływ zaczyna się w mieście Chongqing. Trzy Przełomy to kolejno Qutang, Wuxia i Xiling. W najwęższym miejscu rzeka ma tylko sto metrów szerokości, podczas gdy skalne ściany po obu stronach wznoszą się na kilometr. Cały obszar kipi od legend i prawdziwych historii, a zamieszkujące go mniejszości etniczne słyną z obyczajów gdzie indziej nie znanych. Znaczące postaci zostawiały tu swój ślad. W świątyniach znajdują się kamienne tablice z dynastii Han, u brzegów od tysiącleci stały fortece, na skałach wiszą trumny zagadkowego ludu Bo, w klifach przez setki lat ryto inskrypcje. Budowa największej na świecie Tamy Trzech Przełomów zmienia jednak charakter regionu. Masowe przesiedlenia oznaczają zerwanie prastarych tradycji. Mimo wysiłków archeologów, wiele cennych zabytków i stanowisk znika pod wzbierającymi wodami. Wyższy poziom wody w Jangcy zmienia też spektakularną scenerię Przełomów, choć szersze koryto ma pozwolić na większy ruch rzeczny. Guilin Guilin to ogólna nazwa oraz punkt wypadowy do największej atrakcji regionu Guangxi-Zhuang - widowiskowych gór, pośród których wije się rzeka Li. Miasto poprzecinane jest kanałami, którymi od jednego malowniczego parku do drugiego suną łodzie z turystami. Krasowy pejzaż widać już w samym centrum, gdzie na stromych wzgórzach stoją świątynie i pawilony widokowe. Nawet to nie przygotuje nas jednak na nieziemskie piękno gór, przesuwających się przed oczyma płynącego po rzece obserwatora. Zgodnie z ogólnokrajową tradycją Chińczycy ponadawali im wymyślne nazwy, jak Szczyt Trących się Kamieni Młyńskich czy Pięć Tygrysów Pożerających Owcę, z trudem dorównują one jednak finezji kształtów, których często nie sposób ująć w słowa. U celu kilkugodzinnego rejsu znajduje się miasteczko Yangshuo ze sklepami i knajpkami wzdłuż zamieszkanej przez obcokrajowców Ulicy Zachodniej (Xi Jie) oraz odległym o kilka kilometrów Wzgórzem Księżycowym, skąd rozciąga się widok na okolicę. Inne atrakcje Guilin to tarasowe pola ryżowe w powiecie Longsheng z czasów dynastii Yuan, sięgające 850 m. n.p.m. Wulingyuan (Zhangjiajie) Spoglądając z tarasu pod Szczytem Boga Piorunów na rozciągający się w dole krajobraz pierwszego w Chinach narodowego parku leśnego, trudno uwierzyć, że jeszcze kilkadziesiąt lat temu był on szerzej nieznany. Dopiero w 1979 r. malarz Wu Guanzhong odkrył dla świata ten północno-zachodni zakątek prowincji Hunan. Wyjaśnienie stanowi być może niedostępność terenu, dopiero niedawno zmniejszona dzięki budowie dróg dojazdowych i kolejki linowej. Trzy tysiące kwarcytowych turni skalnych wysokości ponad dwustu metrów tworzy prawdziwy „Labirynt Natury”. Wzgórza i skały noszą poetyckie nazwy, jak Wzgórze Śpiącego Smoka, Przybysz z Dalekiego Kraju, Jastrząb Karmiący Dziecię, Lew Obracający Głowę czy Szkatuła na Tajemną Księgę. Nie brakuje tu także jaskiń (11-kilometrowa Jaskinia Żółtego Smoka jest jedną z najdłuższych w Chinach), naturalnych mostów (w tym największy na świecie 40-metrowy), strumieni i jezior. Obszar zamieszkuje wiele zagrożonych gatunków, m.in. niedźwiedź himalajski i pantera mglista. Z kolei ludzie mogą się czuć zagrożeni przez zaczepiające wszystkich bez żenady małpy oraz chybotliwe lektyki, w których tragarze wnoszą zblazowanych turystów po wąskich schodach na szczyty. Hainan Najmniejsza w Chinach, wyspiarska prowincja leży między Wietnamem a Filipinami. Dzięki pięknym, piaszczystym plażom w południowej części wyspy i tropikalnemu klimatowi nazywana jest czasem „chińskimi Hawajami”. Wcześniej zwano ją „wyspą wygnańców”, tu trafiali bowiem niemile widziani przez dwór uczeni. Poeta epoki Song, Su Dongpo, który żył tu na wygnaniu w XI w., spopularyzował egzotykę wyspy i nadał nazwę jednej z plaż. Oprócz opalania się w sielskiej scenerii, Hajnan oferuje wgląd w życie mniejszości narodowych Li i Miao. Stolicą ich autonomicznego okręgu jest Tongshi, położone u stóp mierzącej 1867 m. Góry Pięciu Palców (Wuzhishan). Połowa obszaru wyspy to wciąż lasy tropikalne, które można zwiedzać wytyczonymi trasami. Znajduje się tu też Ogród Wulkaniczny Shishan (sam wulkan to porośnięte bujną roślinnością niewysokie wzgórze), gorące źródła, plantacje kokosowe, malownicze rzeki i widowiskowe szlaki górskie. Rezerwat Dongzhai to 50 km wybrzeża okolonego lasem mangrowym; labirynt plaż i zatoczek 400 lat temu utworzyło trzęsienie ziemi. Na północy znajduje się port Haikou, gdzie obejrzeć można zabudowę w stylu portugalsko-chińskim. Huangguoshu 150 km na południowy zachód od Guiyang, stolicy prowincji Guizhou, rozlega się huk największego (ponoć, bo zdania są podzielone) wodospadu w Azji - Huangguoshu. Nazywany „Mleczną Drogą w miniaturze”, jest największym z osiemnastu wodospadów w okolicy. Spadając z wysokości 74 m, pod względem szerokości (81 m) ustępuje grzmiącemu kilometr dalej w górę rzeki wodospadowi Doupotang, szerokiemu na 105 m, wysokiemu zaś na 21 m. Wodospady i rzekę podziwiać można z rozmieszczonych w punktach widokowych pawilonów. Sam Huangguoshu zbadać można „od środka”, dzięki Jaskini Wodnej Kurtyny. Region, jak i cała prowincja, jest domem wielu mniejszości narodowych. ŚWIĘTE GÓRY Trudno chyba o bardziej urzekające połączenie piękna natury z dziedzictwem kultury materialnej i duchowej. Święte Góry od starożytności były dla Chińczyków symbolem potęgi przyrody nieożywionej. Ich majestat chwytał za serce już przed wiekami, a liczni chińscy malarze chwytali za pędzelki, by uwiecznić piętrzące się skały i wiszące pośród monumentalnego ogromu budynki świątynne. Dziś nadal na własne oczy można się przekonać, że niezwykłe kształty spowite mgłą to nie wytwór wyobraźni artystów. Najważniejszych pięć gór taoizmu, którym od zarania składano ofiary, rozmieszczonych jest zgodnie z pięcioma stronami świata (licząc ze środkiem). Święta Góra wschodu to Taishan w prowincji Shandong, zachodu Huashan w Shaanxi, północy Hengshan w Shanxi, południa Hengshan (inaczej pisane) w Hunan, środka zaś Songshan w Henan. Do buddyjskich Świętych Gór zaliczają się wschodnia Putuoshan w Zhejiang, północna Wutaishan w Shanxi, zachodnia Emeishan w Syczuanie i południowa Jiuhuashan w Anhui. Z powodu przenikania się tych dwóch religii, na górach poświęconych taoizmowi znajdziemy także świątynie buddyjskie i odwrotnie. Dzięki utrudnionemu dostępowi, ukryte pośród szczytów klasztory uniknęły poważnych zniszczeń, jakie dotknęły wiele nizinnych świątyń z rąk czerwonogwardzistów. Pielgrzymi są już jednak tylko dodatkiem do turystów. Na szczyty prowadzą schody, kolejki linowe i betonowe drogi, po których śmigają mikrobusy ze zwiedzającymi. Przed skorzystaniem z ich usług warto upewnić się, czy kierowca podwiezie nas w żądane miejsce. Inaczej może się okazać, że zapłaciliśmy dopiero za jeden etap trasy, i w pół drogi będziemy musieli rozglądać się za kolejnym mikrobusem. Liczne stragany prócz godnego uwagi lokalnego rękodzieła i regionalnych przekąsek oferują stosy towarów made in China. Warto zejść z udeptanego szlaku i podążyć bocznymi drogami, by odnaleźć tchnące iście świętym spokojem klasztory i pachnące kadzidłem pagody, skąd roztacza się widok na górskie pasma. Taishan Najbardziej uświęcona z chińskich Świętych Gór, w odróżnieniu od greckiego Olimpu Taishan w prowincji Shandong nie była siedzibą bogów; sama była bogiem. U jej stóp taoiści lokalizowali krainę zmarłych. Pierwszym cesarzem, który złożył jej hołd, był sam Qin Shihuangdi. Trasa pielgrzymek umożliwia podziwianie majestatu przyrody i bogactwa kultury, na które składa się kilkadziesiąt świątyń, setki kamiennych tablic i ponad tysiąc skalnych inskrypcji (niektóre datują się do początków Cesarstwa). Na górę wiedzie siedem tysięcy stopni. Kulminacja Taishan, Szczyt Nefrytowego Cesarza, wznosi się na 1533 m. Szczyt Kontemplowania Słońca, jak sama nazwa wskazuje, to doskonały punkt widokowy do obserwowania zachodów słońca, co jest powszechnym celem wypraw na wszystkie Święte Góry. Oprócz dzikiej roślinności podziwiać tu można wielusetletnie drzewa świątynne. Songshan Songshan w prowincji Henan jest cennym parkiem geologicznym, obfitującym również w jedne z najstarszych w Chinach świątyń taoistycznych. Góra słynie jednak najbardziej z Klasztoru Shaolin, położonego u jej stóp. Zbudowany został w 495 r. dla indyjskich mnichów, przybyłych w celu krzewienia buddyzmu. Według legendy, mnich Bodhidharma wprowadził technikę medytacji w ruchu, podczas której naśladowano sposób poruszania się zwierząt. Tak miało powstać kung-fu. Poza samym Klasztorem, dokąd oprócz adeptów boksu chińskiego pielgrzymują dziś rzesze turystów, i pokazami sztuk walki, niezwykłą atrakcją jest cmentarz mnichów. Ich szczątki spoczywają pod 227 nagrobkami w formie stup lub pagód, z których najstarsza powstała w 791 r., najwyższa zaś mierzy ponad 14 m. Niektóre z pagód zdobią płaskorzeźby przedstawiające przedmioty codziennego użytku. Zgodnie z tą tradycją, najnowszy nagrobek zdobią wyobrażenia samochodów, laptopów itp. W okolicy znajdują się również święte groty buddyjskie Longmen. Hengshan x 2 Dwie Święte Góry Hengshan łączy ta sama (fonetycznie) nazwa, ale dzieli 1400 km. Południowa Hengshan wznosi się 100 km na południe od stolicy prowincji Hunan, Changsha, gdzie Mao Zedong ze studenta przerodził się w rewolucjonistę. Warto zwiedzić największą w południowych Chinach świątynię Nanyue u stóp góry, a potem, po drodze zwiedzając świątynie i targowiska, wspiąć się na szczyt, gdzie pielgrzymi podpalają trociczki i petardy. Stojąca na uboczu siedmiopiętrowa pagoda She Li oferuje nie tylko widoki, ale i liczne malowidła i niezapomnianą atmosferę. Klasyczni chińscy poeci i uczeni tworzyli tu swoje dzieła. Zimą na górę ściągają z Chińczycy z południa, aby podziwiać śnieżny krajobraz. Jedną z głównych atrakcji północnej Hengshan (prowincja Shanxi) jest Wiszący Klasztor, zespół budynków z VI w. zbudowany na klifie Kanionu Złotego Smoka. We wnętrzu wydrążonych w skale grot modlitewnych znajduje się duży zbiór rzeźb świętych buddyjskich z epoki Tang. Jednym z dziwów góry są dwa leżące blisko siebie źródła - Słodkie i Gorzkie. Pierwsze tryska woda zdatną do picia, drugie wręcz przeciwnie. Bardziej skalista i groźna niż jej południowa odpowiedniczka, przez wieki stanowiła obiekt zainteresowania poetów i malarzy. Wutaishan Kilkadziesiąt km na południe od północnej Hengshan wznoszą się Góry Pięciu Tarasów, a pośród nich Wutaishan, druga najwyższa ze Świętych Gór. W I tysiącleciu n.e. było tu jedno z najważniejszych miejsc pielgrzymkowych w Chinach. Jeszcze w ubiegłym stuleciu plemiona mongolskie uważały górę za czczone miejsce pogrzebowe. Dziś z setek dawnych świątyń zostało kilkanaście. Świątynia Xiantong składa się z ok. 400 budynków i jest najstarsza z pięciu okolicznych wielkich klasztorów Zen. Znajdują się tu również wspaniałe budynki z epoki Tang. Wutaishan była pierwszą uznaną z czterech Świętych Gór buddystów. Według nich jest domem bodhisattwy mądrości Wenshu, który ma często pojawiać się na niej pod postacią mnichów lub… chmur. Od zarania jej sława była tak wielka, że uwieczniono ją na malowidle w odległych o setki kilometrów grotach Mogao. Emeishan Położona w prowincji Syczuan najwyższa ze Świętych Gór mierzy 3099 m. Pierwsze świątynie powstały tu blisko 2000 lat temu. Z czasem ich liczba wzrosła do 150. Flora ma się tu świetnie - na Emeishan rośnie 1/10 wszystkich chińskich gatunków - gorzej z fauną. Dobrze mają się chyba tylko nachalne małpy, które traktują turystów jak darmowe dystrybutory z przekąskami. Celem wspinaczki jest Pustelnia Spoczywająca Wśród Obłoków i Klasztor Na Szczycie. Za względu na pułap i ogrom terenu, wyprawa piesza wymaga dobrego przygotowania. Z myślą o turystach kolejka linowa dociera na wysokość 3075 m. 40 km na wschód od Emeishan, w Leshan u zbiegu trzech rzek, ku Świętej Górze spogląda największy posąg Buddy na świecie. Monumentalna siedząca postać mierzy 71 m. Praca na stromym klifie podjęta w początkach VIII w. trwała ponad 90 lat. LUDZIE 90% mieszkańców Państwa Środka to Chińczycy Han. Ponad 120 milionów z liczącej 1,3 miliarda populacji to mniejszości narodowe. Niektóre z 56 oficjalnie uznanych grup etnicznych to Zhuang, Miao, Yi (na południu), Mandżurowie, muzułmańscy Hui, Ujgurzy (w Xinjiang), Mongołowie czy Tybetańczycy. Aż 27 z nich zamieszkuje jedną prowincję - Yunnan. Barwne lokalne obyczaje są nadal kultywowane, nie tylko przez wzgląd na tradycję, ale i dla przyciągnięcia turystów. Pomimo różnic, także językowych, pewne zachowania są jednak wspólne jeśli nie wszystkim mieszkańcom kraju, to ich zdecydowanej większości Mieszkańcy Chin mogą mieć trudności z porozumieniem się w odległych, a czasem nawet sąsiednich regionach. Powodem jest… język. Pismo chińskie jest wszędzie takie samo, dialekty jednak bardzo się różnią. Teoretycznie środkiem porozumienia powinien być język mandaryński (putonghua - język powszechny), ale jego znajomość sięga połowy populacji, nie zdziwmy się więc, jeśli nasz mandaryński słowniczek okaże się bezużyteczny. Choćby kantońszczyzna, używana w prowincji Guangdong i w Hongkongu, wymaga zupełnie innego zestawu rozmówek. O ile Chińczycy nie rozmawiają przez telefon, żądane pojęcie mogą zawsze napisać lub naskrobać palcem na dłoni, w mig przywracając pełne porozumienie. Bywa, że starsze pokolenie Chińczyków próbuje tej niezawodnej sztuczki na obcokrajowcach. Z wiadomym efektem… Łatwiej nauczyć się rozumieć i pokazywać po chińsku liczby na palcach, chociaż zwłaszcza cyfry od 6 do 10 bardzo różnią się od zachodnich. Warto przygotować się na swobodę, z jaką Chińczycy podchodzą do otoczenia. Częste, a na prowincji wręcz powszechne, jest głośne spluwanie na ulicach, w pociągach i restauracjach. W upały mężczyźni bez żenady podnoszą koszulki i wachlują spocone brzuchy. Śmieci wyrzucane są gdzie popadnie, pali się również wszędzie. Rozmowę przez komórkę doskonale słychać z drugiej strony ulicy, a dzieciom pieluszki zastępują rozcięcia w ubrankach, przez które z pomocą rodziców załatwiają się na podłogę sklepów czy do koszy na śmieci. To ostatnie jest pokłosiem polityki jednego dziecka, która sprawia, że wychuchanym „małym cesarzom” rodzice pozwalają praktycznie na wszystko. Jednym z symboli polskiego komunizmu były kolejki i zawiązywane przez kolejkowiczów komitety. Komunizmowi chińskiemu ta samoorganizacja jest najwyraźniej obca, bowiem i w tym względzie panuje tu pełna swoboda, żeby nie powiedzieć swawola. Klienci przepychają się do wag w supermarketach, podróżni kuksańcami przebijają się przez dworcowe bramki na perony, nowi pasażerowie prą pod prąd pasażerów opuszczających autobusy, a nawet włażą przez okna. Swoboda obowiązuje też w ruchu ulicznym. Tylko w największych metropoliach czerwone światła i pasy na przejściach coś znaczą. Atmosfera zagrożenia panująca na chińskich skrzyżowaniach zdolna jest przyprawić co wrażliwszego obcokrajowca o zawał serca. Klaksony trąbią, motory bzyczą, silniki ryczą, a pomiędzy jadącymi we wszystkich kierunkach pojazdami o wszelkich możliwych gabarytach i z najdzikszymi ładunkami beztrosko lawirują rodziny wracające z zakupów, zagadani przez telefon biznesmeni i roześmiane grupki młodzieży. Swoboda ta nie przekłada się jednak na wolność słowa. Mimo otwarcia na świat, pewne tematy pozostają wciąż niezwykle silnym tabu. Problemem jest nie tylko oficjalna cenzura, ale i drażliwość wynikająca z powszechnego przyjmowania honorowego punktu widzenia. O ile nie jesteśmy pewni, że nasz rozmówca jest autentycznie ciekawy naszego zdania i otwarty na krytykę, lepiej unikać drażliwych tematów. Zwłaszcza kwestionowanie prawa Chin do Tybetu czy Tajwanu może skończyć się awanturą na krawędzi rękoczynów. Wrogie spojrzenia i znaczące milczenie spotka zaś każdego, kto nie okaże wystarczającego zachwytu kuchnią, obyczajami czy wyglądem miast. Chińczykom niezwykle zależy na zachowaniu twarzy. W przypadku konfliktu lub problemu, lepiej nie naciskać coraz mocniej, licząc, że sprzedawca, kierowca czy urzędnik w końcu się ugnie. Efekt może być odwrotny od spodziewanego. Warto przedstawić kilka możliwości wyjścia z sytuacji, swoistą furtkę, z której rozmówca może skorzystać, nie tracąc twarzy. Chińczycy lubią świętować. Święto Wiosny (Chiński Nowy Rok), przypadające zwykle między końcem stycznia i lutego i głęboko osadzone w tradycji, jest powodem do sprzątania i dekorowania domostw, spotkań rodzinnych przy pierożkach jiaozi i innych noworocznych potrawach, amatorskich i profesjonalnych pokazów ogni sztucznych, a wreszcie całonocnych rozmów, gry w karty itp. Obchody kończy Święto Latarni, kiedy przez ulice ciągną parady. We wrześniu przypada Święto Środka Jesieni, obchodzone podczas pełni księżyca. Je się wtedy ciasteczka księżycowe juebing o przeróżnym nadzieniu. Ostrzegamy - choć kuszą apetycznym wyglądem, w smaku bywają aż nazbyt egzotyczne! Podczas Święta Smoczych Łodzi można obejrzeć widowiskowe regaty. Wyścigi łodzi zwieńczonych głową smoka odbywają się w czerwcu. W 1999 r. wprowadzono tzw. „złote tygodnie”, czyli kilkudniowe ogólnonarodowe obchody Święta Wiosny, Święta Pracy (maj) i Święta Narodowego (październik). W tych okresach Chiny ogarnia gorączka podróży (co jest zresztą powodem poważnych refleksji nad ich zniesieniem). Dworce i pociągi pękają w szwach od studentów i robotników sezonowych, którzy kilkudziesięciogodzinne podróże do domu odbywają często na stojąco - po części z braku miejsc, po części z oszczędności. W przedziałach, zwłaszcza sypialnych, nie można narzekać na nudę. Z głośników płynie muzyka (niestety w dzień nie pozwalająca odespać trudów podróży), pasażerowie ucinają sobie pogawędki nad słojami z herbatą, pachną zupki instant zalewane wrzątkiem z dystrybutora. Podróż odbywana jest wspólnie. Podobna wspólnota obowiązuje i w miastach. Rankami mieszkańcy (zwłaszcza starsi) zbierają się w parkach i na placach, by razem ćwiczyć taichi. Wieczorami na tych samych placach pary mieszkańców (również zwłaszcza wiekowych) tańczą tańce towarzyskie. Wciąż można też spotkać ludzi dla przyjemności, nie dla jałmużny przygrywających innym na tradycyjnych instrumentach (zwłaszcza seniorów, oczywiście). Widok obcokrajowca nie jest już kompletnym ewenementem, ale na prowincji nadal należy być przygotowanym na nachalne spojrzenia, zaglądanie do koszyka w supermarkecie, pokazywanie palcami i krzyki „Hello!”, po których następuje śmiech. W razie problemu można jednak liczyć, że zawsze znajdzie się ktoś, kto pomimo bariery językowej postara się nam pomóc. Pośród młodych i aktywnych ludzi jest zresztą coraz więcej osób znających angielski w stopniu wystarczającym, by jakoś się dogadać. KUCHNIA Kuchnia chińska to tak naprawdę wiele kuchni regionalnych. Nawet ryż, postrzegany na Zachodzie jako główna strawa Chińczyka, dzieli miejsce na podium z wszelkiego rodzaju makaronami, kluskami i bułeczkami. Najważniejsze kuchnie dzieli się umownie na południową (kuchnia kantońska), zachodnią (syczuańska), północną (pierwotnie prowincja Shandong) i wschodnią (Jiangsu/Zhejiang). Kuchnia dużych miast, jak Pekin i Szanghaj, ma własną specyfikę. Yin i yang, równowaga składników i harmonia przeciwieństw, filozofia chińskiego jedzenia… wszystko świetnie, ale jak rzecz wygląda w praktyce? Chińskiej kuchni swoisty charakter nadaje kilka elementów. Im składniki świeższe, tym lepsze. Gorące warzywa bywają tak chrupkie, że można je często zdefiniować jako według naszych standardów niedogotowane. Z kolei ryż, miękki i kleisty, wydaje się zwyczajnie rozgotowany. W restauracjach elementem wystroju są akwaria z rybami i owocami morza, jadłodajnie wystawiają w klatkach ptaki i zwierzęta futerkowe, a w supermarketach żaby podskakują w koszykach klientów. Chińczycy wychodzą z założenia, że im więcej czasu upłynie od śmierci stworzenia do jego przyrządzenia i spożycia, tym mniejszą ma ono wartość odżywczą. Łączy się z tym szczególny „ekshibicjonizm” potraw. Żaden wrażliwiec nie ucieknie przed świadomością, że zajada zwierzę, które jeszcze przed chwilą raźno hasało. Gotowany kurczak trafia na stół pokrojony tak misternie, że wciąż tworzy całość wraz z głową. Ryba na parze wygląda jak prosto z akwarium, a w kociołku przewalają się rozmaite części ciała, włącznie z mózgiem - świeżość oznacza bowiem również, że potrawy bywają przyrządzane bezpośrednio na stoliku klienta. A raczej klientów, bowiem kolejnym ważnym składnikiem jedzenia jest wspólnota. Stoły są najczęściej okrągłe, często z obrotową płytą pośrodku, na której kładzie się tace z potrawami. Klienci, uzbrojeni w miseczki i pałeczki, nabierają, co im się żywnie podoba. Pojęcie indywidualnych dań tu nie istnieje. Można odczekać chwilę, sącząc herbatę, podawaną rutynowo, i przyjrzeć się, jakie reguły obowiązują w danym towarzystwie. Na ogół jednak panuje pełna swoboda. Można wymienić trzy zasady - nie wypada jeść bezpośrednio ze wspólnych mis, ujęty w pałeczki kawałek powinien choćby dotknąć naszego talerzyka. Nie należy dopytywać się o ryż, bo ten, trafia na stół zwykle nieco później lub wręcz na sam koniec (chodzi o to, by uniknąć wrażenia, że chodzi tylko o napchanie żołądków). I trzeba walczyć o swoje, zwłaszcza, jeśli stołujemy się z obcymi Chińczykami - inaczej co lepsze dania znikną, nim zdążymy ich skosztować. Ale najważniejsze to sobie folgować. Chińczycy z lubością siorbią, mlaskają i bekają, po posiłku zaś sięgają po wykałaczkę i ostentacyjnie dłubią w zębach. To wszystko, wraz z głośną rozmową, jest elementem czerpania z posiłku przyjemności. Chińskie słodycze wyrabiane są z tak zaskakujących składników, jak np. fasola. Warto sięgnąć po lody kukurydziane w waflu w kształcie kolby. Z kolei trunki, poza dość słabym piwem, mogą wystawić na próbę nawet zaprawionego w bojach Polaka. Wytwarzane z ryżu, sorgo, prosa czy kukurydzy oraz najprzeróżniejszych ziół, przeważnie wysokoprocentowe (często ponad 50% alkoholu), rażą także niezwykłymi aromatami. Wizualnie nie jest lepiej - gdzie u nas w butelce tkwi źdźbło poczciwej trawy żubrówki, w Chinach straszą węże i jaszczurki, a nawet koguty. Herbatę pito w Chinach powszechnie już w VIII wieku. Dziś Chińczycy mają do niej stosunek bardzo praktyczny. Niesłodzony napój pije się wszędzie, często z własnych słoikopodobnych pojemników. Herbaciarnie, gdzie stosuje się pewne elementy dawnych miejscowych ceremoniałów, znajdziecie w każdym mieście. Najsłynniejszą jest chyba szanghajska Huxingting, do której wiedzie chroniący przed duchami zygzakowaty most. Do wykwintnej i pięknie podanej herbaty dostaliśmy tam na przekąskę przepiórcze jaja, a na pożegnanie otrzymaliśmy malowany wachlarz. W droższych restauracjach nie powinno być problemu z podaniem sztućców. Pamiętajmy jednak, że chińskie potrawy nie są „zaprojektowane” do jedzenia sztućcami. Warto zmierzyć się z pałeczkami, zwłaszcza, że posługiwanie się nimi nie jest wcale trudne, a współbiesiadnicy chętnie pokażą, jak się za nie zabrać. Trzeba być świadomym, iż to, co znamy w Europie pod pojęciem kuchni chińskiej, to potrawy dobrane i doprawione zgodnie z zachodnim gustem. „Chińska kuchnia chińska” smakuje inaczej. Warto też być przygotowanym na niemiłe widoki - porozwieszane tusze zwierzęce, drób i ryby szlachtowane publicznie, motocykle z przyczepami wypełnionymi zabitymi psami. Same posiłki, począwszy od kurzych łapek, a na zupie z kaczych oczu skończywszy, mogą wymagać przełamania zahamowań. Na szczęście przynajmniej „stuletnie jaja” wbrew zachodnim wyobrażeniom nie gniją przez lata w ziemi, lecz podlegają kilkutygodniowemu procesowi chemicznemu. Przy tym wszystkim zupy - często podawane na śniadanie - bywają wedle polskich "zawiesistych" standardów niczym więcej, niż aromatyzowaną wodą. W razie problemów z chińskimi kulinariami, każde większe miasto posiada restauracje „zachodnie”, a w ostateczności pozostaje KFC (najpopularniejszy) i McDonald’s. Notabene, większość Chińczyków jest przekonana, że fast food to najlepsze, co zachodnia kuchnia ma do zaoferowania… Kuchnia pekińska Zdominowana przez kuchnię północną, ma łagodny smak. Reprezentacyjnym daniem jest tu słynna Kaczka po pekińsku (Beijing kaoya). Specjalnie hodowany drób jest równie specjalnie patroszony i opiekany, by uzyskać niezrównaną kruchość skórki. Z kaczki po pekińsku słynie zwłaszcza restauracja Quanjude, założona w 1864 r. Kaoya serwuje prawie każdy lokal, jednak im tańszy, tym trudniej zrozumieć, czym wychowany na mięsie Polak ma się zachwycać. Nie brakuje pierożków (gotowanych lub podsmażanych) ani potraw z tofu. Główne przyprawy to czosnek, sos sojowy i imbir. W niezliczonych pekińskich restauracjach skosztować można też dań każdej innej kuchni chińskiej oraz światowej. Kuchnia szanghajska Czerpie z kuchni sąsiednich prowincji, gdzie potrawy o łagodnym smaku najczęściej przyrządza się na parze, gotuje lub dusi. Powszechnie używanym składnikiem jest cukier. Do najbardziej znanych dań należy „Kurczę żebraka” - doprawione mięso owija się w liść lotosu i oblepia gliną, którą po upieczeniu się rozkrusza. Popularne są też nadziewane bułeczki na parze i owoce morza, również z hodowli słodkowodnych. Szczerze mówiąc - nic specjalnego. Na szczęście i tu nie brakuje restauracji oferujących potrawy intensywniej działające na podniebienie. Kuchnia kantońska Swą ogromną różnorodność zawdzięcza połączeniu kuchni regionalnej ze spadkiem po towarach i kulturach przewijających się niegdyś przez ten kluczowy port kolonialny. Dominują tu potrawy smażone i pieczone, przyprawia się zaś stosunkowo łagodnie, głównie imbirem, czosnkiem, sosem sojowym, cukrem i winem ryżowym. Nie brakuje owoców morza i egzotycznych zwierząt, makaronów i pierożków o różnorodnym nadzieniu (słynne dimsum), ale także psów i kotów i tak zwanego „polnego drobiu”: węży, szczurów, insektów… W procesie przyrządzania smak składników ulega daleko idącej modyfikacji, pozwalając niekiedy zapomnieć, co się tak naprawdę je. Kuchnia syczuańska Prowincja Syczuan (i sąsiednia Hunan) słynie z potraw niezwykle ostrych. Podstawowe składniki to papryka - szczególnie chili - imbir i czosnek. Niekiedy wystarcza sam zapach, by do oczu napłynęły łzy. Kuchnia ta wedle Chińczyków w zimie rozgrzewa (to zrozumiałe), w lecie zaś chłodzi (bo wywołuje pocenie). Jeśli nawet ta argumentacja na nas nie podziałała, to wygląd i woń potraw - zawsze. Jednak bez paczki chusteczek i zimnego piwa lepiej nie podchodzić. IGRZYSKA OLIMPIJSKIE „Jeden świat, jedno marzenie” - tak brzmi hasło Igrzysk Olimpijskich 2008 w Pekinie. Sukces to dla Chin punkt honoru. Władze chcą się pokazać, a Igrzyska mają być wizytówką światowego mocarstwa. Impreza musi przyćmić wszystkie pozostałe, chińscy sportowcy zaś zdobyć najwięcej złotych medali. W Atenach w 2004 r. lepsi od nich byli tylko Amerykanie. Nastrój podniecenia jest mocno wyczuwalny, a do Igrzysk przygotowują się nie tylko sportowcy i urzędnicy. Zwłaszcza młodzież żyje marzeniem o zwycięstwie i zaimponowaniu światu. Nie brak jednak problemów. Decyzja o przyznaniu Pekinowi organizacji Igrzysk była i nadal jest kontestowana przez organizacje działające na rzecz praw człowieka. Chiny krytykują te, jak je nazywają, próby upolitycznienia Igrzysk. Zarazem bezwzględność, z jaką przygotowania posuwają się do przodu, budzi protesty także części obywateli Pekinu. Władze otwarcie za to przyznają się do obaw, by jakość powietrza w Pekinie nie zagroziła niektórym konkurencjom. Rządowi spędza też sen z powiek swoboda, z jaką Chińczycy traktują otoczenie. Aby nie stracić przed obcokrajowcami twarzy, uruchomiono kampanie informacyjne, nakierowane na wyrugowanie złych nawyków. Ekrany w pekińskich środkach komunikacji miejskiej wyświetlają „umoralniające” filmiki, przechodnie na ulicy otrzymują specjalne woreczki do bardziej cywilizowanego odpluwania, zainicjowano „dzień kolejkowicza” 11 dnia każdego miesiąca, a policja wystawia mandaty za śmiecenie. Wysiłki czyni się także w celu poprawienia znajomości języków obcych. Taksówkarze, pracownicy hoteli i sektora usług uczą się podstawowych zwrotów, głównie po angielsku, by w razie potrzeby służyć obcokrajowcom pomocą. Przy tej okazji wymienia się znaki drogowe i tablice informacyjne, których angielszczyzna była często obiektem drwin. Jeśli jednak wszystko pójdzie zgodne z planem, widowisko będzie nie do pobicia. Ceremonię otwarcia i zamknięcia wyreżyseruje nagradzany chiński reżyser Zhang Yimou, a muzykę skomponuje Krzysztof Penderecki. Starożytną grecką ideę przesycać będzie w Pekinie duch chińskości, widoczny już w samym logo Igrzysk i piktogramach poszczególnych dyscyplin, inspirowanych chińskim pismem i pieczęciami. Z kolei pięć oficjalnych maskotek olimpijskich (Fuwa - laleczki szczęścia) to ryba, panda wielka, ogień (olimpijski), antylopa tybetańska i jaskółka. Pojedyncze sylaby imion maskotek układają się w zdanie Beijing huanying ni, co znaczy „Witaj w Pekinie!” Ilość ósemek związanych z Igrzyskami (oficjalnie rozpoczną się o 8:08 wieczorem, 08.8, 2008 r.) nie pozostaje bez związku z chińską magią liczb. W stolicy praca wre, powstają nowe budynki i obwodnice, gęstniejąca sieć metra ma obsługiwać 80 nowych stacji i docierać aż do pekińskiego lotniska. Buduje się trzydzieści jeden ultranowoczesnych obiektów sportowych, z Narodowym Stadionem w formie ptasiego gniazda na czele. Wiele projektów wyszło spod ręki architektów zachodnich. Kontrowersje wokół nich przypominają te wokół obiektów w Atenach, również nie nawiązujących do miejscowej architektury. Na cóż jednak narzekać, skoro wraz z przygotowaniami do Igrzysk rozpoczęto lub przyśpieszono renowację zabytków Pekinu. Kto pośpieszył się z podróżą i przyjechał do chińskiej stolicy zbyt wcześnie, ten Zakazane Miasto czy Świątynię Nieba oglądał przez rusztowania. Ci, którzy narzekają, że polskie i ukraińskie miasta organizujące Euro 2012 dzieli zbyt wielka odległość, powinni zmierzyć dystans między Pekinem a Hongkongiem, gdzie rozgrywać się będą konkurencje jeździeckie. Inne lokalizacje poza Pekinem to Qingdao, Tianjin, Szanghaj, Shenyang i Qinhuangdao. Wszystkie te miasta szykują się na napływ turystów. W Qingdao na półwyspie Shandong oprócz zawodów żeglarskich obejrzeć będzie można architekturę pozostałą w spadku po niemieckich kolonizatorach oraz skosztować piwa Tsingtao z browaru założonego przez Niemców w 1903 r. Cztery pozostałe miasta gościć będą zawodników i kibiców piłki nożnej w ramach eliminacji. Tianjin nad Zatoką Bohai, niegdyś miasto kolonialne, prócz meczów ma też do pokazania tradycyjną chińską starówkę oraz melanż cudzoziemskich wpływów. Dawna stolica cesarzy mandżurskich, a dziś prowincji Liaoning, Shenyang, mieści zespół pałacowy i grobowce. Nieopodal Qinhuangdao „Głowa Starego Smoka”, czyli wschodni kraniec Wielkiego Muru, dotyka wód Pacyfiku. W okresie od 6 do 24 sierpnia rozegrane zostaną 302 konkurencje w 28 dyscyplinach. Oficjalna ceremonia otwarcia odbędzie się 8 sierpnia. Czeka siedem milionów biletów, z czego trzy czwarte zostało przeznaczonych dla mieszkańców Chin. Reszta trafi do zagranicznych entuzjastów sportu za pośrednictwem krajowych komitetów olimpijskich. Aby każdy Chińczyk miał szansę zobaczyć Igrzyska, Komitet Organizacyjny ustalił ceny na niskim poziomie. Bez wątpienia atmosfera na Igrzyskach w Pekinie będzie wyjątkowa. Jeśli nawet nad stadionami nie będzie unosić się smog, to w powietrzu na pewno da się odczuć ciężar ogromnych oczekiwań, ambicji i obaw. Stawka będzie większa niż zwykle. INFORMACJE PRAKTYCZNE Powierzchnia: 9562 tys. km2 Ludność: 1,3 mld Stolica: Pekin (Beijing) Waluta: yuan renminbi (RMB), 1 EUR = 10 RMB Numer kierunkowy: +86 Placówki dyplomatyczne: Pekin - Ambasada RP, 1 Ritan Lu, 100600 Beijing tel.: +86 10 65321235, faks: +86 10 65321745 Szanghaj - Konsulat Generalny RP, Jianguo Xi Lu 618, 200031 Shanghai tel.: +86 21 64339288, faks: +86 21 64330417 Kanton - Konsulat Generalny RP, 63 Shamian Dajie, Guangzhou 510130 tel.: +86 20 81219993, faks: +86 20 81219995 Hongkong - Konsulat Generalny RP, Suite 2009, Two Pacific Place, 88 Queensway, Central tel: +852 28400779, faks: +852 25960062 Jak dotrzeć O połączenia lotnicze z Polski do Pekinu, Szanghaju, Kantonu czy Hongkongu nietrudno. Bilet powrotny z przesiadką to koszt od około 3 tyś. zł. wzwyż. (np. Kraków-Wiedeń-Pekin 2743.85 zł, Warszawa-Zurich-Hongkong 3007.41 zł.) LOT zapowiada uruchomienie połączenia bezpośredniego Warszawa-Pekin od 30 marca 2008 r. Alternatywą jest tygodniowa podróż Koleją Transsyberyjską z Moskwy do Pekinu przez Mongolię lub Mandżurię. Koszt biletów na trasie Warszawa - Pekin zaczyna się od ok. 1500 zł + wizy tranzytowe. Informacje i zamówienia: http://transsib.com.pl/ Polskie biura podróży oferują różnorodne wycieczki do Chin w cenach powyżej 5 tyś. zł. Transport Zwiedzanie Chin na własną rękę jest tyleż ekscytujące, co ryzykowne. Mimo rozwoju turystyki, wiele miejsc jest wciąż kiepsko oznaczonych, a angielszczyźnie tak mieszkańców, jak materiałów informacyjnych nadal można sporo zarzucić. Ryzykowne nie znaczy jednak niemożliwe. Dobra mapa, przewodnik i rozmówki plus samodzielność powinny pomóc. Kolej Pociągi są wygodne i pewne. Dzielą się na cztery klasy: twarde siedzenia (yingzuo), miękkie siedzenia (ruanzuo), twarde leżanki (yingwo) i miękkie leżanki (ruanwo). Optymalne nawet na niezbyt długich trasach są twarde leżanki - wbrew nazwie całkiem wygodne - zapewniają bowiem minimum prywatności, czego nie można rzec o przedziałach siedzących; kilka godzin siedzenia twarzą w twarz ze spluwającymi pod nogi współpasażerami może wykończyć każdego. Niestety nawet na stosunkowo dużych dworcach o kasy dla obcokrajowców niełatwo. Dobrze mieć przy sobie karteczkę z wypisanymi po chińsku miastem, klasą itp., lub w ostateczności mapę z chińskimi ideogramami (łaciński sposób zapisu chińskich nazw pinyin może nie wystarczyć). Maksymalne ceny na trasach: Pekin-Szanghaj 327 yuanów, Szanghaj-Chongqing 242, Pekin-Urumqi 363. Autokary/autobusy Komunikacja autokarowa dzięki rosnącej sieci autostrad stanowi dla pociągów realną alternatywę, zwłaszcza na krótszych trasach. Problemy z kupnem biletu są jednak podobne jak na dworcach kolejowych. Chcąc zaoszczędzić, skorzystaliśmy raz z usług prywatnego przewoźnika, czatującego z autokarem nieopodal dworca. Zapłaciliśmy mniej, ale podróżowaliśmy dwa razy dłużej. Kierowca objeżdżał zygzakiem wszystkie wsie na trasie, zbierając pasażerów, i jeszcze zawitał do warsztatu. To oferta tylko dla ludzi o stalowych nerwach. W autobusach miejskich do skrzynki obok kierowcy wrzuca się 1-2 yuany. Szczególne emocje gwarantują autobusy podmiejskie, notorycznie przepełnione i brawurowo lawirujące po wiejskich drogach. Cena przejazdu na trasie Hongkong-Hajnan to ok. 200 yuanów. Taksówki Taksówkarze zobowiązani są do trzymania się wskazań taksometru, ale te bywają skłonne przychylać się do potrzeb kierowcy. Każde miasto ma swoje stawki (opłata „za trzaśnięcie drzwiami” wynosi od kilku do kilkunastu yuanów), trzeba więc dowiedzieć się na miejscu, ile możemy zapłacić. Ceny za kilometr jazdy w Pekinie wahają się od 1,2 do 2 yuanów, zależnie od standardu samochodu. Kurs z pekińskiego lotniska to koszt od 70 do 100 yuanów. W razie ewidentnego zdzierstwa lepiej ufać zdrowemu rozsądkowi, niż podkręconemu taksometrowi, choćby kierowca podnosił larum; jednak święty spokój też ma swoją cenę. Linie lotnicze Na rynku działają liczne linie lotnicze, państwowe i prywatne. Chińscy przewoźnicy krajowi rokrocznie notują wzrost obrotów. Do najbardziej znanych należą Air China i China Eastern. Wszystkie prowincje i metropolie są połączone, rośnie też liczba połączeń regionalnych. Przykładowe ceny biletów: Pekin-Szanghaj od 61 USD, Pekin-Xian od 57 USD, Pekin-Sanya (Hajnan) od 282 USD. http://www.airchina.com.cn/en/index.jsp, http://www.ce-air.com/cea2/en_US/homepage Wycieczki W każdym większym mieście znajdziemy biura podróży (na czele z CITS - China International Travel Service), oferujące informację turystyczną i całą gamę wycieczek. Jeśli stacjonujemy w mieście słynnym z wielu atrakcji (np. Pekin), wystarczy popytać w hotelowej recepcji o jednodniowe wypady w konkretne miejsca, by sprawnie i niedrogo zwiedzić miasto i okolice. Przy dobrej sieci metra i autobusowej można pokusić się o zwiedzanie na własną rękę - pewnie będzie wolniejsze, ale bardziej zapadnie w pamięć. Klasą samą w sobie są dłuższe wycieczki autokarowe z towarzystwem turystów chińskich. Ceny (od ok. tysiąca juanów, firmowe czapeczki i plecaczki wliczone) obejmują posiłki w niedrogich restauracjach i noclegi w tańszych hotelach, co pozwala na własne oczy poznać tzw. prawdziwe Chiny. Przewodnicy to urodzeni showmani, zabawiający wycieczkę śpiewem i monologami kabaretowymi (po chińsku, ale rozrywka i tak jest przednia). http://www.cits.net/ http://www.ctsho.com/ http://www.chinatraveldepot.com/ Kiedy jechać Stosunkowo łatwo uniknąć „złotych tygodni”, kiedy wydaje się, że całe Chiny ruszają w drogę. Są to Święto Wiosny (Chiński Nowy Rok - styczeń/luty), Święto Pracy (pierwszy tydzień maja) i Święto Narodowe (pierwszy tydzień października). Gorzej z okresem wakacyjnym, kiedy turyści chińscy przypuszczają zmasowany atak na zabytki, góry i plaże. Zimą lepiej omijać północ, latem na wschodzie trzeba śledzić prognozy pogody (tajfuny). Letni skwar w połączeniu z zawiesistym smogiem może popsuć zwiedzanie Wielkiego Muru. Ogólnie rzecz biorąc, najlepsza pora na zwiedzanie Chin to październik i listopad, kiedy nie docierają jeszcze zimne wiatry z Syberii, a tropikalne monsuny już przycichły. Każdy region ma jednak własną pogodową specyfikę. Wizy Do Hongkongu i Makau wizy nie obowiązują. By uzyskać wizę chińską potrzebny jest ważny paszport, wniosek wizowy i zdjęcie, a także kserokopia biletu, potwierdzenie uczestnictwa w wycieczce itp. Wiza turystyczna wydawana jest na 90 dni. Jeśli w trakcie pobytu w Chinach zamierzamy je opuścić (np. by zrobić wypad do Hongkongu, traktowanego pod tym względem jak obce państwo), potrzebna będzie wiza dwukrotna. Wiza wydawana w ciągu tygodnia jest bezpłatna, tryb ekspresowy kosztuje 150-200 zł. Placówki konsularne: Ambasada ChRL w Warszawie Bonifraterska 1 tel. 022 8319129 faks: 022 6354211 consular@chinaembassy.org.pl Konsulat Generalny ChRL w Gdańsku Grunwaldzka 1 tel. 058 340 26 26 faks: 058 341 56 00 china@consulate.gda.pl http://www.chinaembassy.org.pl/pol/ Gdzie spać Informacja hotelowa znajduje się na lotniskach i rozsianych po miastach punktach obsługi turystycznej (np. CITS). Hotele występują pod każdą ilością gwiazdek, w stylach międzynarodowym i tradycyjnym chińskim. Standardem jest klimatyzacja i telewizor. Pobyt w pięciogwiazdkowym hotelu w Pekinie to minimum 500 yuanów, trzygwiazdkowym - powyżej 200. W miastach nastawionych na turystykę łatwo o niedrogie (kilkadziesiąt yuanów) noclegi w hostelach (np. sieć International Youth Hostel). Klimatyzacja i telewizor to norma nawet w tańszych lokalach, podobnie jak karaluchy i koedukacyjne łaźnie. Gdzie jeść Chińczycy lubią jeść poza domem, więc lokali wszelkiej klasy nie brakuje. Całkiem przyzwoite restauracje nie nadwyrężają kieszeni polskiego turysty. Menu bywa przetłumaczone na angielski (nie tyle po to, by dogodzić obcokrajowcom, ile by zaimponować swojakom), ale niewiele to da, jeśli poetyckie chińskie nazwy przekładane są dosłownie. Przed zamówieniem warto spróbować upewnić się, z czego dana potrawa jest zrobiona. Np. intrygująca „Walka smoka z tygrysem” - oficjalnie zakazana ze względu na potencjalne przenoszenie wirusów odpowiedzialnych za SARS - to zupa z węża i kota. Dobry przegląd lokalnych specjalności dają tanie restauracyjki i jadłodajnie, usytuowane przy ulicach lub w centrach handlowych. Stołowanie się tam to łatwizna, nawet, jeśli nie znamy słowa po chińsku. „Wzorcowe” dania wystawione są na widok publiczny lub sfotografowane wraz z karteczką podającą cenę (zwykle ok. kilkunastu yuanów); wystarczy wskazać żądaną potrawę palcem, by za kilka minut ją dostać. Z higieną bywa różnie - wprawdzie wiele lokali zapewnia plastikową zastawę, ale inne podsuwają poczerniałe ze starości drewniane miski czy kubełki. Dla odważniejszych są obwoźne stragany, na których kipią jajka, dusi się tofu i skwierczą kawałki niewiadomych zwierząt, a wszystko to spożywa się w kucki na pobliskim krawężniku. No i jest jeszcze KFC… Zagrożenia/zdrowie Im dalej na prowincję, tym cudzoziemcy mogą czuć się… bezpieczniej. W wielkich metropoliach widok obcokrajowca nie wzbudza u bandyty oszołomienia. Kieszonkowcy są jednak wszędzie tak samo zręczni. Nie ma obowiązku szczepień przy wjeździe do Chin, ale dla pewności można zaszczepić się przeciw żółtaczce typu A. Warto wziąć ze sobą podstawowe leki i środki opatrunkowe, bo w chińskich aptekach trudno się rozeznać. Należy unikać picia wody z kranu. Chińskie toalety publiczne mogą sprawiać wrażenie wylęgarni wszelkich chorób. Nawet zaprawiony w bojach bywalec polskich toalet dworcowych zostanie wystawiony na próbę. Ale jest lepiej, niż się wydaje. Mimo straszliwego brudu, wszechobecne toalety kuczne, zwykle wyposażone w spłuczkę uruchamianą naciśnięciem stopy, lub zgoła bez spłuczki, czasem też pozbawione drzwi, po prostu nie wymagają kontaktu fizycznego. Pieniądze Na miejscu najłatwiej wymienić na yuany dolary amerykańskie. W Chinach wymiany dokonują banki, w HK i Makau wszechobecne kantory. Niewykorzystane yuany z powrotem na dolary wymienić trudniej - przyda się pokwitowanie z poprzedniej wymiany. W HK nie jest to wymagane. Pamiętajmy, że yuan powszechnie zwany jest kuai. Zasada „zachowania twarzy” obowiązuje też w restauracjach. Zachodni model „każdy płaci za siebie” jest w Chinach nie do pomyślenia. Naleganie na podzielenie kosztu może obrazić naszego gospodarza. Jedyną metodą oczyszczenia sumienia jest rewanż. Im mniejszy sklep, tym większe ryzyko, że na widok cudzoziemca ceny automatycznie podskoczą. Na szczęście ceny zwykłych towarów nawet po takiej podwyżce będą na naszą kieszeń. Z kolei w towary pamiątkarskie targowanie się jest już wliczone. Fama głosi, że w miejscach uczęszczanych przez turystów ceny są nawet dziesięciokrotnie zawyżone, ale cudzoziemiec może uważać się za twardego gracza, jeśli zbije cenę o 1/3. Negocjacje odbywają się za pomocą podsuniętego przez sprzedawcę kalkulatora - zachodnie i chińskie znaki na palcach bardzo się różnią! Dobrze mieć ze sobą chińskiego znajomego, który potarguje się za nas bez nas. Jeśli takowego nie mamy, pomóc może już tylko pogoda przeganiająca turystów - pluchę zasłaniającą krajobraz może nam rozjaśnić widok straganiarza pakującego wymarzoną pamiątkę po cenie kilkukrotnie niższej niż nominalna. Warto nauczyć się zwrotu tai gui le (wym. tajgłejle) - „za drogo” - i wypowiadać go z wyraźnym oburzeniem. Internet http://polish.cri.cn/ http://www.cnto.org/ http://www.cnta.gov.cn/lyen/ http://www.thebeijingguide.com/ http://www.travelchinaguide.com/ http://www.globtroter.pl/podserwisy/chiny/
	Dawid Juraszek & Joanna Bogunia [powrót do Czytelni]